next article in this issue  |
Preview first page |
Document Details : Title: Dénombrer et évaluer pour mieux partager Subtitle: Documents préparatoires au partage des Terres communes aux duchés de Bar et de Luxembourg (1602-1603) Author(s): YANTE, Jean-Marie Journal: Bulletin de la Commission Royale d'Histoire Handelingen van de Koninklijke Commissie voor Geschiedenis Volume: 190 Date: 2024 Pages: 1-113 DOI: 10.2143/KCG.190.0.3293710 Abstract : Au XVIe siècle, la gestion sous la double souveraineté barroise et luxembourgeoise de terres du nord de l’espace lorrain et d’autres ayant appartenu au comté de Chiny, multiplie les occasions de désaccord. Le statut de condominium avait largement contribué, dès le XIIIe siècle, à la prospérité des Terres communes autour de Marville et d’Arrancy, mais des États modernes en phase de consolidation s’accommodent mal de particularismes institutionnels et juridiques hérités du Moyen Âge. Le partage de ces territoires, la recherche de solutions acceptables pour des terres de débat et la résorption d’enclaves requièrent une évaluation précise des diverses composantes. C’est la tâche assignée, en 1602, aux officiers désignés par les souverains en présence, les Archiducs Albert et Isabelle pour les Pays-Bas et le duc Charles III de Bar-Lorraine. Un questionnaire détaillé est établi à leur intention. Les déclarations relatives aux différents villages et hameaux, élaborées avec l’aide des justices locales, sont synthétisées dans un Estat abbrégé. Le Musée Condé, à Chantilly, conserve des dossiers de cette vaste opération. Le propos n’est nullement de tenter une exploitation systématique de ce matériau exceptionnel, mais, à titre exemplatif, à partir de la déclaration d’Arrancy, la localité la plus peuplée, de dégager quelques facettes de sa population (du point de vue professionnel et patrimonial), de son terroir et de la mise en valeur de celui-ci. Dans un second temps, un certain nombre de données sont extraites de l’Estat abbrégé et conduisent à quelques constats, essentiellement statistiques, au niveau de l’ensemble des terroirs concernés. Le partage intervient en 1602-1603, exception faite de Marville et de quelques villages des environs demeurés indivis jusqu’en 1659-1661. In the sixteenth century, the management under the dual sovereignty of Barrois and Luxembourg of lands in the north of Lorraine and others that had belonged to the county of Chiny, multiplied the opportunities for disagreement. The status of condominium had largely contributed, as early as the thirteenth century, to the prosperity of the Common Lands around Marville and Arrancy, but modern states in a phase of consolidation do not adapt well to the institutional and legal particularities inherited from the Middle Ages. The division of these territories, the search for acceptable solutions for areas of debate and the elimination of enclaves require a precise evaluation of the various components. This was the task assigned in 1602 to the officers appointed by the sovereigns present, the Archdukes Albert and Isabella for the Netherlands and Duke Charles III of Bar-Lorraine. A detailed questionnaire is prepared for them. The declarations relating to the various villages and hamlets, drawn up with the help of the local courts, are synthesized into an Estat abbrégé. The Musée Condé, in Chantilly, keeps files of this vast operation. The aim is not to attempt a systematic exploitation of this exceptional material, but, by way of example, from the declaration of Arrancy, the most populous locality, to identify some facets of its population (from a professional and heritage point of view), its terroir and its development. In a second phase, a certain number of data are extracted from the Estat abbrégé and lead to some observations, mainly statistical, at the level of all the terroirs concerned. The partition took place in 1602-1603, with the exception of Marville and a few villages in the surrounding area, which remained undivided until 1659-1661. In de zestiende eeuw veroorzaakte de dubbele soevereiniteit, die door de hertog van Bar en door de hertog van Luxemburg over gebieden in het Noorden van Lotharingen en over territoria die tot het voormalige graafschap Chiny hadden behoord werd uitgeoefend, een toenemend aantal betwistingen. Het condominium had vanaf de dertiende eeuw bijgedragen tot de welvaart van de gemeenschappen rond Marville en Arrancy, maar een zich consoliderende moderne staatsvorming was moeilijk verzoenbaar met uit de middeleeuwen overgeërfde institutionele en juridische particularismen. Herverdeling van soevereiniteit, het zoeken naar aanvaardbare oplossingen voor 'betwiste gebieden' en het doen verdwijnen van enclaves vereisten een nauwkeurig onderzoek en een evaluatie van de betrokken gebieden. In 1602 stelden de aartshertogen Albrecht en Isabelle als soevereine vorsten van de Nederlanden en Karel III, hertog van Bar-Lotharingen daartoe commissarissen aan. Voor hen wordt een gedetailleerde vragenlijst opgesteld. De verklaringen voor de verschillende dorpen en gehuchten, opgesteld met de hulp van leden van de lokale rechtbanken, zijn samengevat in een Estat abbrégé. Het Musée Condé (Chantilly) bewaart dossiers van deze omvangrijke onderneming. Deze bijdrage probeert niet dit uitzonderlijk materiaal systematisch en grondig te onderzoeken, maar wil bij wijze van voorbeeld uit de verklaringen die in Arrancy (de meest bevolkte gemeenschap) werden opgetekend informatie over de inwoners met betrekking tot hun beroepsactiviteit, bezit en grondgebruik naar voor halen. Daarnaast zijn gegevens uit de Estat abbrégé samengebracht en als statistieken voor het geheel van de betrokken gebieden gepresenteerd. Met uitzondering van Marville en enkele dorpen in de omgeving die tot 1659-1661 onverdeeld zijn gebleven, gebeurde de opdeling in 1602-1603. |
 |
